Nguyễn Sinh Cung – Người di dân lậu trên đất Pháp

Một số những chi tiết ông Nguyễn Thành Nam viết về Hồ Chí Minh trong cuốn "Chuyện Với Thanh” không phải là những điều vu khống, bịa đặt, vô căn cứ, mà đó là sự thật về một nhân vật đang được đảng cộng sản Việt Nam tôn thờ như một anh hùng dân tộc.

Theo tài liệu của đảng cộng sản Việt Nam thì Nguyễn Sinh Cung được sinh ra ở Nghệ An năm 1890, là con ông Nguyễn Sinh Sắc và bà Hoàng Thị Loan. Lúc 5 tuổi, ông ta theo cha mẹ vào Huế ở một thời gian, và đến năm 11 tuổi (1901) trở về lại Nghệ An sống với bà ngoại sau khi mẹ mất. Năm lên 16 tuổi (1906), Nguyễn Sinh Cung lấy tên mới là Nguyễn Tất Thành rồi trở lại Huế lần thứ hai và được nhận vào học lớp nhì—tức lớp 4 ngày nay—của trường tiểu học Pháp-Việt Đông Ba, cho đến năm 18 tuổi (1908) thì tốt nghiệp bậc tiểu học. Tiếp theo, ông ta được nhận vào học hệ thành chung Trường Quốc Học—tức bậc trung học, nhưng Nguyễn Tất Thành chỉ học ở đó được mấy tháng thì bị đuổi với lý do đã “tham gia vào phong trào chống thuế ở Trung Kỳ”. Tuy nhiên lý do này sai sự thật do cuộc biểu tình chống sưu cao thuế nặng ở Huế xảy ra 4 tháng trước khi ông ta được nhận vào học Trường Quốc học.

Thông thường thì học sinh bị đuổi vì lý do kỷ luật, nhưng trong trường hợp Nguyên Tất Thành thì ông ta đã 18 tuổi mới lấy được bằng tiểu học thì chắc hẳn sức học phải có vấn đề. Ngô Đình Diệm cũng sinh ra cùng thời với Nguyễn Sinh Cung nhưng tốt nghiệp bậc trung học và bắt đầu vào hệ đại học từ năm 17 tuổi nên không thể nói một người tốt nghiệp bậc tiểu học ở tuổi trường thành là chuyện bình thường vào khoảng những năm đầu thế kỷ thứ 20. Rất có thể vì học lực của Nguyễn Tất Thành quá kém nên Trường Quốc Học đã phải cho ông ta thôi học để việc giảng dậy được dễ dàng cho mấy em nhỏ bằng nửa số tuổi trong cùng lớp.

Một điểm không được rõ ràng cho lắm là trong suốt thời gian ở Huế, từ lúc 5 tuổi cho đến khi 11 tuổi, Nguyễn Sinh Cung đã làm gì ở đó? Không lẽ người cha lúc bấy giờ là Nguyễn Sinh Sắc đã có bằng cử nhân và đang làm việc cho Bộ Hộ (tức Bộ Lao động) trong triều đình Nhà Nguyễn lại không cho con cái đi học, mà để cho mấy đứa nhỏ ở nhà chơi bời lêu lỏng, đi thả diều bắt dế hay đi bán bánh cam? Đã thế, sau khi vợ chết, Nguyễn Sinh Sắc lại còn đưa con cái về vùng quê nghèo nàn để cho mẹ vợ nuôi. Phải chăng Nguyễn Sinh Cung ngỗ nghịch, khó dạy, nên mới bị cha ruột của mình hất hủi như vậy? 

Chuyện Nguyễn Sinh Cung đổi tên thành Nguyễn Tất Thành ở lứa tuổi vị thành niên cũng là điều hết sức bất thường trong xã hội Việt Nam, nhất là không có sự yêu cầu hay hiện diện của cha mẹ. Liệu rằng chuyện đó có phát xuất từ sự quan hệ cha con không mấy tốt đẹp, hay Nguyễn Sinh Cung đã làm một điều gì tai tiếng trong thời gian ở Huế nên khi trở lại đó đi học, ông ta đã phải dùng tên khác để tránh bị nhận diện chăng?

Cũng theo các tài liệu của đảng cộng sản thì kể từ ngày bị đuổi học, Nguyễn Tất Thành tham gia vào các phong trào chống Pháp và để rồi bị truy nã, phải sống lang thang một thời gian dài. Câu chuyện còn được thêu dệt rằng Nguyễn Tất Thành đã chọn con đường chống Pháp riêng của mình vì nhận thấy Phan Châu Trinh yêu cầu Pháp thực hiện cải cách thì chẳng khác nào "xin giặc rũ lòng thương", còn Phan Bội Châu hy vọng Đế quốc Nhật giúp đỡ để chống Pháp, chẳng khác nào "đuổi hổ cửa trước, rước báo cửa sau". Chỉ có điều là Nguyễn Tất Thành sau đó lại đổi ý, mong muốn được làm quan để có cơ hội phục vụ cho thực dân Pháp ở Việt Nam. Thật buồn cười thay!

Từ Huế, Nguyễn Tất Thành lần vào trong nam và đến được Sài Gòn vào khoảng đầu năm 1911, tức lúc 21 tuổi. Sau mấy tháng bôn ba kiếm sống, Nguyễn Tất Thành đổi tên thành Văn Ba và xin được một nghề "phụ bếp" trên chiếc tàu buôn Đô đốc Latouche-Tréville. Sau đúng một tháng thì chiếc tàu buôn đến Pháp và Văn Ba đã quyết định ở lại chứ không tiếp tục đi làm phụ bếp trên chiếc tàu đó nữa. Câu hỏi mà từ trước tới nay chưa thấy ai đặt ra là làm thế nào mà chàng Văn Ba lại có thể tùy tiện ở lại Pháp như thể đó là đất nước của mình. Chẳng lẽ ngày xưa nước Pháp không có luật di trú, ai muốn đến ở thì ở hay sao?

Việt Nam là một phần của Liên bang Đông Dương thuộc Pháp, và công dân Việt Nam được coi là "thần dân thuộc địa" thay vì công dân Pháp. Điều này có nghĩa là họ không thể tự do di chuyển đến Pháp nếu không có giấy phép đặc biệt. Phần lớn những người di cư sớm là sinh viên xuất thân từ các gia đình thuộc tầng lớp tinh hoa hoặc quan lại; họ sang Pháp để học đại học hoặc đào tạo chuyên môn, thường là dưới sự bảo trợ của chính quyền thuộc địa hoặc các nhà tài trợ tư nhân. Những sinh viên này thường xuất thân từ triều đình hoặc bộ máy hành chính thuộc địa, và việc di chuyển của họ gắn liền với các sắp xếp của gia đình hoặc tổ chức.

Theo một số tài liệu thì vào những năm 1900, việc di cư từ Việt Nam sang Pháp là điều khả thi nhưng bị hạn chế nghiêm ngặt; điều này chịu ảnh hưởng bởi mối quan hệ thuộc địa giữa Pháp và Việt Nam cũng như những cơ hội hạn hẹp dành cho công dân Việt Nam. Tuy nhiên ở thời điểm đó, người nước ngoài làm việc trên các tàu Pháp có thể được cư trú tạm thời hợp pháp ở Pháp nếu họ có hợp đồng lao động hợp lệ với các chủ tàu mang cờ Pháp. Cư trú tạm thời ở đây bao gồm những lúc chờ tàu bốc dỡ hàng, hoặc tàu phải qua giai đoạn bảo trì, sửa chữa, và thông thường là lúc thủy thủ đoàn nghỉ xả hơi sau các chuyến đi biển kéo dài nhiều tháng. Riêng trường hợp Văn Ba thì rõ ràng ông ta đã mất quyền cư trú hợp pháp ở Pháp vì đã tự ý rời bỏ công việc phụ bếp trên chiếc tàu đưa ông ta đến Pháp và đã lén lút len lỏi vào sống trên đất Pháp mà không có công ăn việc làm nào cố định.

Văn Ba đã làm đơn gửi tổng thống và Bộ trưởng Bộ Thuộc địa Pháp để xin được nhập học vào Trường Thuộc địa ngay sau khi chiếc tàu buôn cập bến vì đó là cơ hội để được ở lại Pháp một cách hợp pháp. Trong đơn xin học, Văn Ba lại để nguyên tên cũ của mình là Nguyễn Tất Thành dù cái tên đó đã đang nằm trong sổ đen của thực dân Pháp ở Việt Nam. Lý do là nếu để tên Văn Ba trong đơn thì đó chỉ là một kẻ vô học, không bằng cấp, đang làm phụ bếp trên chiếc tàu buôn, trong khi Nguyễn Tất Thành còn có được cái bằng tiểu học để làm bằng chứng là người có một ít vốn liếng tiếng Pháp. 

Đơn xin học Trường Thuộc địa của Nguyễn Tất Thành
(Kể cũng lạ, một người có trình độ tiểu học lại có thể viết được một là thư bằng
tiếng Pháp hoàn chỉnh để gởi cho tổng thống và Bộ trưởng Bộ Thuộc địa Pháp)

Trường Thuộc địa (École Coloniale) được thành lập vào năm 1889, là một trường chuyên môn có mục đích đào tạo những học viên các nước đang là thuộc địa của Pháp đế sau này trở về bản xứ trở thành những quan chức phục vụ cho thực dân Pháp. Điều kiện để được vào học trường này là phải có quốc tịch Pháp; độ tuổi từ 18 đến 23; đậu bằng tú tài Pháp; phải có sức khỏe tốt và cái chính là phải vượt qua được kỳ thi tuyển được tổ chức hàng năm ở địa phương. Ấy thế mà tự nhiên có một anh chàng đang làm phụ bếp trên chiếc tàu buôn của Pháp, chỉ mới có bằng tiểu học, đến đập cửa, đòi được vào học để sau này về nước làm quan, thì thử hỏi xem có điên không chứ! 

Cái xui cho cộng sản Việt Nam là người Pháp đã tung ra cái đơn xin vào học Trường Thuộc địa của Nguyễn Tất Thành vì điều đó làm ảnh hưởng toàn diện đến việc tuyên truyền trong cái gọi là “đi tìm đường cứu nước” của bác Hồ. Giả sử như ngày ấy người Pháp chấp nhận cho Nguyễn Tất Thành vào học Trường Thuộc địa thì sau khi tốt nghiệp, chắc hẳn ông ta đã về Việt Nam làm quan thì câu chuyện ra đi tìm đường cứu nước của Hồ Chí Minh rõ ràng chỉ là câu chuyện đại bịp.

Trong hồ sơ lý lịch của Hồ Chí Minh lại xuất hiện một người có tên Nguyễn Ái Quấc sống ở Pháp trong giai đoạn đó mà họ cho rằng người đó chính là Văn Ba, tức Nguyễn Tất Thành hay Nguyễn Sinh Cung. Thế nhưng khi chàng Văn Ba không xin được vào Trường Thuộc địa nhưng vẫn cương quyết không rời nước Pháp thì chàng Văn Ba nhà ta ắt phải sống cuộc đời di dân lậu. Các tài liệu của cộng sản cho thấy Nguyễn Ái Quấc lại là người có thẻ căn cước của Pháp, tức phải là người đã sống hợp pháp ở đó từ lâu. Di dân lậu mà thấy cảnh sát là vắt giò lên cổ chạy chứ có ai dám ra sở cảnh sát để xin làm thẻ căn cước bao giờ. Vậy thì làm thế nào để một di dân lậu lại có thể trở thành một công dân hợp pháp của nước Pháp là một câu hỏi không ai có thể trả lời thỏa đáng, trừ khi Văn Ba và Nguyễn Ái Quấc là hai người khác nhau.

Thẻ căn cước của Nguyễn Ái Quấc ở Pháp

Ngày ấy các đối tượng được Pháp cho phép lưu trú bao gồm du học sinh, hay những người có sự bảo trợ của gia đình hoặc tổ chức, hoặc có giấy phép đặc biệt từ chính quyền thuộc địa, hay được tuyển dụng vào lực lượng lao động của Pháp. Ngoài ra những người đi lính cho Pháp cũng có thể được lưu trú ở Pháp như công dân Pháp. Riêng trường hợp Nguyễn Ái Quấc thì chỉ có trời mới biết được vì sao ông ta được ở Pháp hợp pháp và muốn đi đến nơi nào trên thế gian thì đi như một công dân Pháp thực thụ.

Như chúng ta biết từ hồi đầu thế kỷ thứ 19 cho đến giữa thế kỷ thứ 20, hơn 30 triệu người châu Âu đã di cư đến Mỹ. Nếu xem các phim ảnh hay tài liệu về lớp người này đến Mỹ trên những chiếc tàu lớn, chúng ta thấy thuở ấy muốn được vào Mỹ định cư cũng không phải là việc dễ dàng. Các nhân viên di trú đặt ra nhiều câu hỏi chi tiết về cá nhân, gia đình, tình hình tài chính và dự định tương lai của họ tại Mỹ, liệu những người này có thể sống tự lực cánh sinh hay có người thân hỗ trợ để tránh việc ăn bám xã hội.

Một điểm lạ trong cuộc đời của Văn Ba là sau hơn một năm sống bất hợp pháp ở Pháp, không biết bằng cách nào  ta lại có thể qua được Mỹ. Nếu điều đó thực sự xảy ra thì chỉ có thể là Văn Ba đã lén lút leo lên tàu, bám theo lớp người di dân châu Âu để tìm cách qua Mỹ lập nghiệp. Sở dĩ gọi là "lén lút" là vì từ giữa thế kỷ thứ 15, người Pháp đã có cái gọi là "passeport", tức một loại giấy thông hành để đảm bảo quyền đi lại cho cá nhân trong nước cũng như khi đi ra nước ngoài. Dĩ nhiên với một di dân lậu như Văn Ba thì việc xin được một passeport để đi ra vô cửa khẩu nước Pháp một cách hợp pháp là điều không thể. Bên cạnh đó, loại giá vé tàu rẻ nhất cho lớp người di dân đi từ Pháp qua Mỹ vào năm 1912 tương đối khá cao, trung bình vào khoảng cả một năm tiền lương của người lao động. Ngoài ra cũng có thể Văn Ba đã xin được một chân phụ bếp trên chiếc tàu nào đó chở di dân châu Âu qua Mỹ và nhờ đó mà ông ta đã đến được Mỹ cũng không chừng.

Cho dù Văn Ba đến được tới nơi, cơ hội để anh ta được Mỹ nhận vào là rất thấp vì thuộc diện không có tiền, không nói được tiếng Anh, không nghề nghiệp chuyên môn, không có người thân ở Mỹ bảo lãnh... Hơn thế nữa, trước đó không lâu, nước Mỹ còn có Đạo luật Loại trừ Người Hoa năm 1882 (The Chinese Exclusion Act of 1882) để ngăn chặn người Hoa nhập cảnh vào Mỹ. Điều đó khiến dân châu Á nói chung đều bị ảnh hưởng như nhau trong vấn đề nhập cư vào Mỹ. Nếu bảo rằng Văn Ba ở lại Mỹ một thời gian thì đó chỉ có thể là lúc bị giam cầm trong trại tạm giam  cho những người không được chấp thuận nhập cư vào Mỹ để chờ ngày bị trục xuất về nước. Thật khó có thể tưởng tượng được một chàng thanh niên làm phụ  trên chiếc tàu buôn của Pháp lại có thể đi đến Mỹ với mục đích nào khác hơn.

Một chiếc tàu chở di dân từ châu Âu qua Mỹ hồi đầu thế kỷ thứ 20

Sảnh làm thủ tục nhập cư tại Mỹ vào đầu những năm 1900

Câu hỏi là nếu như Văn Ba tự ý hay bị người Mỹ trả về Pháp thì bằng cách nào anh ta lại được người Pháp cho phép vào nước họ để tiếp tục được cư trú bất hợp pháp? Điều rất có thể đã xảy ra là ngay sau khi bị Mỹ gởi trả về cho Pháp, Văn Ba bị người Pháp bắt giữ rồi đưa về lại Việt Nam. Câu chuyện về Văn Ba hay Nguyễn Tất Thành, tức Nguyễn Sinh Cung coi như chấm dứt từ thời điểm đó và nhường chỗ cho nhân vật Nguyễn Ái Quấc như chúng ta thấy trong các tuyên truyền về cuộc đời và sự nghiệp của bác Hồ. 

Về sau này, cái tên Nguyễn Ái Quấc lại được đổi thành Nguyễn Ái Quốc và trong hồ sơ ông ta bị bắt ở Hong Kong lại biến thành tên Tống Văn Sơ. Theo báo điện tử của đảng cộng sản Việt Nam thì Nguyễn Ái Quốc đã bị "ám sát" vào năm 1932 lúc đang bị giam trong một xà lim ở nhà tù Victoria, Hông Kông.

Báo Điện tử của đảng cộng sản Việt Nam bảo rằng Nguyễn Ái Quốc bị giết năm 1932

Nếu chúng ta nghe giọng nói của Hồ Chí Minh thì ai cũng phải biết ông ta gốc Hà Nội hay các thành phố lân cận chứ không thể là người có nguồn gốc Nghệ An. Nguyễn Sinh Cung sinh ra ở Nghệ An rồi sống ở Huế nên không có chuyện ông ta có cơ hội tiếp xúc với người ngoài bắc từ bé để có thể nói rằng ông ta có thể học nói và thay đổi giọng theo ý thích được. Như vậy rõ ràng Hồ Chí Minh không thể là Nguyễn Sinh Cung được.

Đại khái bắt đầu cuộc đời và sự nhiệp của bác Hồ là thế đấy, toàn chuyện bí ẩn và vô lý nhưng được lắm kẻ tin. Buồn 5 phút!

------------------------------------------------------------------------

Ghi chú - Sau khi nhà hoạt động Nguyễn Tiến Trung khám phá ra trang web báo điện tử của đảng cộng sản Việt Nam trên vào khoảng cuối thập niên 1990 và đăng tải lại trên các phương tiện online thì trang web đã lập tức bị xóa bỏ. Thay vào đó, câu chuyện làm thế nào để người hùng Nguyễn Ái Quốc sống sót thần kỳ trong trại tù Hồng Kông đã được nhiều người sáng tác và chế biến lại, thế nhưng mỗi người một ý, không ai giống ai, nên cuối cùng mọi người ai cũng biết tất cả đều là chuyện bịa đặt.

------------------------------------------------------------------------

Diện mạo của tấm hộ chiếu (passeport) thời xưa ra sao?

Vào thế kỷ 18, hộ chiếu chỉ là một tờ giấy đơn lẻ, được viết bằng tiếng Pháp vì ở thời điểm dó tiếng Pháp là ngôn ngữ quốc tế của giới tài chính cấp cao và ngoại giao. Đặc điểm bảo an duy nhất cho tở passeport chỉ bao gồm hình chìm (watermark) và con dấu. Hộ chiếu thời đó không có hình ảnh hay ghi thông tin mô tả nhân dạng hay ngày tháng năm sinh của người sở hữu.

Thí dụ như đây là tấm hộ chiếu mang tên Thân vương de Condé cấp cho ông de Mantes, khởi hành từ Avignon để đến Graz và đi qua nhiều địa điểm khác nhau tại Đức. Văn bản được ký ngày 22 tháng 2 năm 1801.

Trước đây tại Pháp, công dân phải xuất trình hộ chiếu nội địa khi di chuyển từ thành phố này sang thành phố khác. Kể từ năm 1795, bất kỳ ai đi ra khỏi phạm vi tổng (canton) nơi cư trú đều bắt buộc phải có hộ chiếu nội địa (để đi lại trong nước Pháp) hoặc hộ chiếu quốc tế (để đi ra nước ngoài). Vào năm 1815, lệ phí cấp hộ chiếu nội địa là 2 franc (tương đương với khoảng 45 dollar Mỹ ngày nay), trong khi hộ chiếu đi nước ngoài có giá 10 franc (tức khoảng 225 dollar Mỹ). Để được cấp hộ chiếu nội địa, người dân cần phải có giấy chứng nhận hạnh kiểm tốt, chứ chẳng phải xứ tự do ai muốn đi đâu thì đi.